Soạn bài Tổng kết về từ vựng (chi tiết) – Bài 9>

Video hướng dẫn giải

Lựa chọn câu để xem lời giải nhanh hơn

Phần I

Video hướng dẫn giải

TỪ ĐƠN VÀ TỪ PHỨC

Trả lời câu 1 (trang 122 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Ôn lại khái niệm từ đơn, từ phức. Phân biệt những loại từ phức .

Trả lời:

Khái niệm :
– Từ : đơn vị chức năng cấu trúc câu
– Từ đơn : chỉ có 1 tiếng
– Từ phức : có 2 tiếng trở lên
+ Từ ghép : những tiếng có quan hệ về nghĩa
+ Từ láy : những tiếng có quan hệ về âm

Trả lời câu 2 (trang 122 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Trong những câu sau, từ nào là từ ghép, từ nào là từ láy ?

ngặt nghèo, nho nhỏ, giam giữ, gật gù, bó buộc, tươi tốt, lạnh lùng, bọt bèo, xa xôi, đưa đón, nhường nhịn, rơi rụng, mong muốn, lấp lánh.  

Trả lời:

Xác định từ ghép và từ láy :
– Từ láy : ngặt nghèo, nho nhỏ, gật gù, hờ hững, xa xôi, lấp lánh lung linh
– Từ ghép : giam giữ, đưa đón, gò bó, nhường nhịn, xanh tươi, rơi rụng, bọt bèo, cỏ cây, mong ước

Trả lời câu 3 (trang 123 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Trong những từ láy sau đây, từ láy nào có sự “ giảm nghĩa ” và từ láy nào có sự “ tăng nghĩa ” so với nghĩa của yếu tố gốc ?
trăng trắng, sạch sành sanh, đèm đẹp, sát sàn sạt, nho nhỏ, lành lạnh, nhấp nhô, xôm xốp

Trả lời:

Xác định từ láy giảm nghĩa và từ láy tăng nghĩa :
– Từ láy giảm nghĩa : Trăng trắng, đèm đẹp, nho nhỏ, lành lạnh, nhấp nhô, xôm xốp
– Từ láy tăng nghĩa : Sạch sành sanh, sát sàn sạt

Phần II

Video hướng dẫn giải

THÀNH NGỮ

Trả lời câu 1 (trang 123 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Ôn lại khái niệm thành ngữ .

Trả lời:

Khái niệm : thành ngữ là một tập hợp từ cấu trúc tương đối không thay đổi, biểu lộ một ý nghĩa hoàn hảo .

Trả lời câu 2 (trang 123 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Trong những tổng hợp từ sau đây, tổng hợp nào là thành ngữ, tổng hợp nào là tục ngữ ?
a ) gần mực thì đen, gần đèn thì sáng
b ) đánh trống bỏ dùi
c ) chó treo mèo đậy
d ) được voi đòi tiên
e ) nước mắt cá sấu
Giải thích nghĩa của mỗi thành ngữ, tục ngữ đó .

Trả lời:

– Thành ngữ :
+ Đánh trống bỏ dùi : thao tác bỏ lỡ, không đến nơi đến chốn, thiếu nghĩa vụ và trách nhiệm .
+ Được voi đòi tiên : tham lam, được cái này lại muốn có cái khác .
+ Nước mắt cá sấu : sự thương xót, thông cảm giả tạo đánh lừa người khác .
– Tục ngữ :
+ Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng : Hoàn cảnh, môi trường tự nhiên sống có ảnh hưởng tác động lớn đến tính cách, phẩm chất con người .
+ Chó treo mèo đậy : Thức ăn treo cao để tránh chó ăn, và đậy kĩ để không cho mèo lục đớp. Ý khuyên cẩn trọng cửa nẻo rương hòm để phòng trộm cuỗm mất .

Trả lời câu 3 (trang 123 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Tìm hai thành ngữ có yếu tố chỉ động vật hoang dã và hai thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật. Giải thích ý nghĩa và đặt câu với mỗi thành ngữ tìm được .

Trả lời:

* Thành ngữ có yếu tố chỉ động vật hoang dã :
+ Chó cắn áo rách nát : đã khó khăn vất vả lại gặp thêm tai ương .
+ Ếch ngồi đáy giếng : những kẻ sống trong thiên nhiên và môi trường nhỏ hẹp, ít tiếp xúc mà cho là mình ghê gớm, kiêu căng, tự phụ .
* Đặt câu :
+ Gia cảnh đã nghèo khó, lại thêm chứng ốm đau, đúng là chó cắn áo rách nát mà .
+ Hắn ta tưởng mình tài năng, có năng khiếu sở trường nhưng cứ quanh quẩn một vùng đất nhỏ bé thì cũng chỉ là ếch ngồi đáy giếng mà thôi .
* Thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật :
+ Dây cà ra dây muống : nói, viết rườm rà, dài dòng .
+ Cưỡi ngựa xem hoa : thao tác qua loa, đại khái, không đi sâu chi tiết cụ thể .
* Đặt câu :
+ Cậu nói ngắn gọn thôi, cứ dây cà ra dây muống thế thì ai hiểu được !
+ Dù chỉ là bài đọc thêm nhưng cũng rất quan trọng, không hề học kiểu cưỡi ngựa xem hoa được đâu .

Trả lời câu 4 (trang 123 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Tìm hai dẫn chứng về việc sử dụng thành ngữ trong văn chương .

Trả lời:

Hai thành ngữ trong những tác phẩm văn chương :
– Một hai nghiêng nước nghiêng thành ( trong “ Truyện Kiều ” của Nguyễn Du )
– Bảy nổi ba chìm với nước non ( trong Bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương )

Phần III

Video hướng dẫn giải

NGHĨA CỦA TỪ

Trả lời câu 1 (trang 123 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Ôn lại khái niệm nghĩa của từ .

Trả lời:

Nghĩa của từ là nội dung ( sự vật, đặc thù, hoạt động giải trí, quan hệ, … ) mà từ bộc lộ .

Trả lời câu 2 (trang 123 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Chọn cách hiểu đúng trong những cách hiểu sau :
a ) Nghĩa của từ mẹ là “ người phụ nữ, có con, nói trong quan hệ với con ” .
b ) Nghĩa của từ mẹ khác với nghĩa của từ bố ở phần nghĩa “ người phụ nữ, có con ” .
c ) Nghĩa của từ mẹ không đổi khác trong hai câu : Mẹ em rất hiền và Thất bại là mẹ thành công xuất sắc .
d ) Nghĩa của từ mẹ không có phần chung với nghĩa của từ bà .

Trả lời:

Cách hiểu ( a ) đúng. Các cách hiểu khác không tương thích ( câu b ), hoặc hiểu sai ( câu c, d ) .

Trả lời câu 3 (trang 123 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Cách lý giải nào trong hai cách lý giải sau là đúng ? Vì sao ?
Độ lượng là :
a ) đức tính rộng lượng, dễ thông cảm với người có sai lầm đáng tiếc và dễ tha thứ .
b ) rộng lượng, dễ thông cảm với người có sai lầm đáng tiếc và dễ tha thứ .

Trả lời:

( a ) là cụm danh từ, không hề lấy một cụm danh từ để lý giải cho một tính từ ( độ lượng ) .
( b ) là cách lý giải đúng là vì dùng những tính từ để lý giải cho một tính từ.

Phần IV

Video hướng dẫn giải

TỪ NHIỀU NGHĨA VÀ HIỆN TƯỢNG CHUYỂN NGHĨA CỦA TỪ

Trả lời câu 1 (trang 124 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Ôn lại khái niệm từ nhiều nghĩa và hiện tượng kỳ lạ chuyển nghĩa của từ .

Trả lời:

Khái niệm :
– Từ hoàn toàn có thể có nhiều nghĩa
– Chuyển nghĩa là hiện tượng kỳ lạ biến hóa nghĩa của từ, tạo ra từ nhiều nghĩa .

– Trong từ nhiều nghĩa có nghĩa gốc và nghĩa chuyển

+ nghĩa gốc là nghĩa Open từ đầu, làm cơ sở hình thành nghĩa chuyển
+ nghĩa chuyển là nghĩa được hình thành trên cơ sở nghĩa gốc .

Trả lời câu 2 (trang 124 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Trong hai câu thơ sau, từ hoa trong thềm hoa, ” lệ hoa ” được dùng theo nghĩa gốc hay nghĩa chuyển ? Có thể coi đây là hiện tượng kỳ lạ chuyển nghĩa làm Open từ nhiều nghĩa được không ? Vì sao ?
Nỗi mình thêm tức nỗi nhà ,
Thềm hoa một bước lệ hoa mấy hàng !
( Nguyễn Du, Truyện Kiều )

Trả lời:

– Trong 2 câu thơ thì từ hoa dùng với nghĩa chuyển ( đẹp, sang chảnh, tinh khiết )
– Từ ” hoa ” không phải là hiện tượng kỳ lạ chuyển nghĩa làm Open từ nhiều nghĩa vì nó chỉ là nghĩa lâm thời, không được lý giải trong từ điển.

Phần V

Video hướng dẫn giải

TỪ ĐỒNG ÂM

Trả lời câu 1 (trang 124 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Ôn lại khái niệm từ đồng âm. Phân biệt hiện tượng kỳ lạ từ nhiều nghĩa với hiện tượng kỳ lạ từ đồng âm .

Trả lời:

Khái niệm : là từ phát âm giống nhau nhưng nghĩa trọn vẹn khác nhau .
* Phân biệt từ đồng âm và từ nhiều nghĩa :
– Từ đồng âm là những từ có hình thức âm thanh giống nhau nhưng nghĩa trọn vẹn khác nhau, không tương quan đến nhau .
– Từ nhiều nghĩa : Các nghĩa của từ có tương quan đến nhau .

Trả lời câu 2 (trang 124 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Trong hai trường hợp ( a ) và ( b ) sau đây, trường hợp nào có hiện tượng kỳ lạ từ nhiều nghĩa, trường hợp nào có hiện tượng kỳ lạ từ đồng âm ? Vì sao ?
a ) Từ lá trong :
Khi chiếc lá xa cành
Lá không còn màu xanh
Mà sao em xa anh
Đời vẫn xanh rời rợi .
( Hồ Ngọc Sơn, Gửi em dưới quê làng )
và trong : Công viên là lá phổi của thành phố .
b ) Từ đường trong :
Đường ra trận mùa này đẹp lắm .
( Phạm Tiến Duật, Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây )
và trong : Ngọt như đường .

Trả lời:

a ) Từ lá : từ nhiều nghĩa ( Nghĩa của từ “ lá ” trong “ lá phổi ” hoàn toàn có thể coi là hiệu quả chuyển nghĩa của từ “ lá ” trong “ lá xa cành ” )
b ) Từ đường : từ đồng âm ( hai từ có vỏ ngữ âm giống nhau nhưng nghĩa của từ “ đường ” trong “ đường ra trận ” không có mối liên hệ nào với nghĩa của từ “ đường ” trong “ ngọt như đường ”.

Phần VI

Video hướng dẫn giải

 TỪ ĐỒNG NGHĨA

Trả lời câu 1 (trang 125 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Ôn lại khái niệm từ đồng nghĩa tương quan .

Trả lời:

Khái niệm : là những từ có nghĩa giống nhau hoặc gần giống nhau .

Trả lời câu 2 (trang 125 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Chọn cách hiểu đúng trong những cách hiểu sau :
a ) Đồng nghĩa là hiện tượng kỳ lạ chỉ có trong 1 số ít ngôn từ trên quốc tế .
b ) Đồng nghĩa khi nào cũng là quan hệ nghĩa giữa hai từ, không có quan hệ đồng nghĩa tương quan giữa ba hoặc hơn ba từ .
c ) Các từ đồng nghĩa tương quan với nhau khi nào cũng có nghĩa trọn vẹn giống nhau .
d ) Các từ đồng nghĩa tương quan với nhau hoàn toàn có thể không thay thế sửa chữa nhau được trong nhiều trường hợp sử dụng .

Trả lời:

Chọn cách hiểu ( d ). Từ đồng nghĩa tương quan hoàn toàn có thể sửa chữa thay thế cho nhau trong một số ít trường hợp, đa phần những trường hợp là đồng nghĩa tương quan không trọn vẹn, không hề thay thế sửa chữa .

Trả lời câu 3 (trang 125 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Đọc câu sau :
Khi người ta đã ngoài 70 xuân thì tuổi tác càng cao, sức khỏe thể chất càng thấp .
( Hồ Chí Minh, Di chúc )

Trả lời:

Từ ” xuân ” hoàn toàn có thể thay thế sửa chữa từ ” tuổi ” vì từ ” xuân ” đã chuyển nghĩa theo phương pháp hoán dụ ( lấy một khoảng chừng thời hạn trong năm thay cho năm, tức lấy bộ phận thay cho toàn thể ). Việc thay từ ” xuân ” cho thấy ý thức sáng sủa và sự dí dỏm ( vì mùa xuân là hình ảnh sự tươi tắn, của sức sống can đảm và mạnh mẽ ).

Phần VII

Video hướng dẫn giải

TỪ TRÁI NGHĨA

Trả lời câu 1 (trang 125 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Ôn lại khái niệm từ trái nghĩa .

Trả lời:

Khái niệm : là những từ có ý nghĩa trọn vẹn trái ngược nhau

Trả lời câu 2 (trang 125 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Cho biết trong những cặp từ sau đây, cặp từ nào có quan hệ trái nghĩa : ông – bà, xấu – đẹp, xa – gần, voi – chuột, mưu trí – lười, chó – mèo, rộng – hẹp, giàu – khổ .

Trả lời:

Cặp từ trái nghĩa : xấu – đẹp ; xa – gần ; rộng – hẹp

Trả lời câu 3 (trang 125 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Cho những cặp từ trái nghĩa sau : sống – chết, yêu – ghét, chẵn – lẻ, cao – thấp, cuộc chiến tranh – hoà bình, già – trẻ, nông – sâu, giàu – nghèo .
Có thể xếp những cặp từ trái nghĩa này thành hai nhóm : nhóm 1 như sống – chết ( không sống có nghĩa là đã chết, không chết có nghĩa là còn sống ), nhóm 2 như già – trẻ ( không già không có nghĩa là trẻ, không trẻ không có nghĩa là già ). Hãy cho biết mỗi cặp từ trái nghĩa còn lại thuộc nhóm nào .

Trả lời:

Các cặp từ trái nghĩa :
– Cùng nhóm với sống – chết : cuộc chiến tranh – hòa bình
=> Thể hiện hai khái niệm loại trừ nhau .
– Cùng nhóm với già – trẻ : yêu – ghét, cao – thấp, nông – sâu, giàu – nghèo, đực – cái
=> Các khái niệm trái chiều nhau.

Phần VIII

Video hướng dẫn giải

CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

Trả lời câu 1 (trang 126 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Ôn lại khái niệm Lever khái quát của nghĩa từ ngữ .

Trả lời:

Nghĩa của một từ hoàn toàn có thể hẹp hay rộng hơn nghĩa của từ khác gọi là Lever khái quát của từ ngữ .

Trả lời câu 2 (trang 126 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Vận dụng kiến thức và kỹ năng về những kiểu cấu trúc từ tiếng Việt đã học ở lớp 6 và lớp 7 để điền những từ ngữ thích hợp vào những ô trống trong sơ đồ sau. Giải thích nghĩa của những từ ngữ đó theo cách dùng từ ngữ nghĩa rộng để giải thích nghĩa của từ ngữ nghĩa hẹp. Chẳng hạn : từ đơn là từ có một tiếng. ( Để giải thích nghĩa của từ đơn phải dùng một cụm từ trong đó có từ là từ có nghĩa rộng so với từ đơn. )

Trả lời:

tong 2

Phần IX

Video hướng dẫn giải

TRƯỜNG TỪ VỰNG

Trả lời câu 1 (trang 126 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Ôn lại khái niệm trường từ vựng .

Trả lời:

Trường từ vựng là tập hợp của những từ có tối thiểu một nét chung về nghĩa .

Trả lời câu 2 (trang 126 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Vận dụng kỹ năng và kiến thức về trường từ vựng để phân tích sự độc lạ trong cách dùng từ ở đoạn trích sau :
Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường học. Chúng thẳng tay chém giết những người yêu nước thương nòi của ta. Chúng tắm những cuộc khởi nghĩa của ta trong những bể máu .
( Hồ Chí Minh, Tuyên ngôn độc lập )

Trả lời:

Các từ cùng trường từ vựng :

– Yêu nước, thương nòi, các cuộc khởi nghĩa: cùng trường nghĩa về tinh thần yêu nước → khơi dậy tinh thần nhân dân, lòng yêu Tổ quốc, tố cáo thực dân.

– Tắm và bể : cùng đặc thù → tăng tính biểu cảm, tăng sức tố cáo .

Loigiaihay.com

Bài viết liên quan
0964826624
icons8-exercise-96 chat-active-icon